ФО қалай есептеледі: формула, мысал және МОН ҚР әдістемесі
ФО (суммативтік бағалау) тоқсандық қорытынды бағаның 25% құрайды ресми МОН ҚР әдістемесі бойынша. Есептеу формуласы: (барлық ФО-ның қосындысы ÷ саны) × 2,5. ФО 1–10 шкаласы бойынша қойылады және тоқсан бойына жинақталады. Есептеуді қадам-қадам екі мысалмен түсіндіреміз және тіпті «кіші» тестің қорытындыға қалай әсер ететінін айқындаймыз.
Қысқаша жауап: ФО қалай есептеледі
ФО — бұл тоқсандағы барлық формативтік бағалардың арифметикалық орташасы, 25% салмақпен пайызға аударылған. Алгоритм қарапайым:
- Қадам 1: барлық ФО бағаларын қос (1–10 шкаласы)
- Қадам 2: қосындыны бағалар санына бөл — ФО орташасын аласың
- Қадам 3: орташаны 2,5-ке көбейт (орташа ÷ 10 × 25-пен бірдей) — бұл ФО-ның тоқсандық қорытынды бағаға үлесі
Қорытынды бағаның қалған 75%-ы — бұл СОР (25%) және СОЧ (50%). Әрқайсысын қалай есептеу керегін СОР қалай есептеледі және СОЧ қалай есептеледі мақалаларынан оқы.
ФО дегеніміз не
ФО — бұл сен тақырыпты немесе бөлімді қаншалықты меңгергеніңді көрсететін суммативтік бағалау. Қазақстан мектептерінде оны жиі «формативті бағалар» деп атайды, дегенмен МОН РК әдістемесі бойынша бұл дәл ФО. Мұндай бағалар бақылау, тест, жоба және тексеру жұмыстарынан кейін қойылады. ФО бағасы 1–10 шкаласы бойынша қойылады, мұнда 1 — минималды нәтиже, ал 10 — максималды. Әдетте бір тақырып немесе бөлім бойынша бір немесе бірнеше ФО аласың. Олар тоқсан бойы жинақталып, тоқсандық қорытынды бағаға тікелей әсер етеді.
ФО-ның СОР мен СОЧ-тан айырмашылығы — ФО тұрақты түрде, әр тақырып немесе бірнеше сабақтан кейін өткізіледі. Бұл мұғалімге ағымдағы прогресті бақылауға, ал оқушыға тоқсан аяқталуын күтпей-ақ, қай жерде олқылықтар бар екенін түсінуге мүмкіндік береді.
ФО есептеу формуласы
ФО тоқсандық қорытынды бағаның 25%-ын алады — бұл Қазақстанның бағалау жүйесіндегі тұрақты салмақ. Қалған пайыздар СОР мен СОЧ-қа тиесілі, бірақ дәл ФО-ны сен ең жиі аласың. Сондықтан кәдімгі бақылау жұмыстарының да маңызы бар.
Есептеу мысалы № 1 — стандартты
Тоқсанда бес ФО алдың делік: 7, 8, 9, 6 және 8. Бағаларды қосамыз: 7+8+9+6+8 = 38. Санға бөлеміз: 38 ÷ 5 = 7,6. Үлесті есептейміз: 7,6 × 2,5 = 19%. Осы 19% тоқсандық қорытынды бағаға қосылады.
| ФО бағалары | Орташа | Қорытындыға үлес |
|---|---|---|
| 7, 8, 9, 6, 8 | 7,6 | 7,6 × 2,5 = 19% |
Есептеу мысалы № 2 — төмен бағамен
Тағы бір оқушы тоқсанда алты ФО алды: 9, 10, 8, 3, 9, 8. Төмен «3» бағасы орташаны күрт төмендетеді. Қосынды: 9+10+8+3+9+8 = 47. Орташа: 47 ÷ 6 = 7,83. Үлес: 7,83 × 2,5 ≈ 19,6%. Салыстырайық: «үштік» болмаса орташа 44 ÷ 5 = 8,8 болар еді, үлесі — 8,8 × 2,5 = 22%. Бір төмен ФО үлесті 2,4%-ке төмендетті — бұл тоқсандық қорытынды бағаны өзгерте алады.
| Сценарий | Бағалар | Орташа | ФО үлесі |
|---|---|---|---|
| «Үштікпен» | 9, 10, 8, 3, 9, 8 | 7,83 | ≈ 19,6% |
| «Үштіксіз» | 9, 10, 8, 9, 8 | 8,8 | 22% |
| Бір бағадан пайда болған айырмашылық | −2,4% | ||
ФО қорытынды бағада қанша салмақ алады
Қазақстанның бағалау жүйесінде тоқсандық қорытынды баға үш бөліктен тұрады: ФО 25%, СОР 25% және СОЧ 50%. Көбісі кішкентай бір ФО бағасы ешнәрсені шешпейді деп ойлайды. Шын мәнінде әрбір төмен баға орташаны төмендетеді. Бұл әсіресе ФО саны аз болғанда байқалады — мысалы, барлығы үшеу болса, бір «екілік» нәтижені қатты құлатады. Үш компоненттің қалай қосылатыны туралы толығырақ тоқсандық қорытынды баға мақаласынан оқы.
ФО бағасын қалай арттыруға болады
Біріншіден — әрбір тексеру жұмысына маңызды нәрсе ретінде қара. Тіпті кішкентай тест те ФО болып, есепке кіруі мүмкін. Негізсіз себепсіз жұмыстарды жіберіп алма — өткізіп алынған ФО жиі 0 немесе минималды балл ретінде есептеледі. Екіншіден — мұғалімнен неге балл төмендетілгенін сұра. Көбіне қатені түсініп, оны қайталамауға болады. Үшіншіден — бағаларды ФО онлайн калькуляторы арқылы өз бетінше қадағала — ол ағымдағы ФО деңгейінің тоқсандық қорытынды бағаға қалай әсер ететінін көрсетеді.
Жиі қойылатын сұрақтар
Көп жағдайда ФО-ны қайта тапсыру қарастырылмайды. Формативті бағалар белгілі бір кезең үшін қойылады, сондықтан ең жоғары балл алуға тырысу керек. Сирек жағдайда мұғалім қосымша тапсырма бере алады.
Дәл саны пән мен бағдарламаға байланысты. Әдетте бір тоқсанға 12–16 ФО қойылады, бірақ кейде мектеп немесе пәнге қарай саны көбірек болуы мүмкін.
ФО тоқсандық қорытынды бағаның 25%-ын құрайды. Сондықтан тіпті бір төмен баға орташа нәтижеңді түсіріп, жалпы бағасына әсер етуі мүмкін. Оны алдын ала есептеу үшін калькуляторды пайдаланған дұрыс.
Мұғалімге дереу хабарласып, ауру туралы анықтама әкелу керек. Бұл жағдайда жұмыс қайта өткізілуі мүмкін. Егер себепсіз өткізіп алсаңыз, баға ең төменгі деңгейде қойылуы мүмкін.